PANAIT ISTRATI: Kira Kiralina

A u t o r i

Prozator i shquar i gjuhëve frëngjisht e rumanisht, lindur në qytetin Braila të Rumanisë, më 10/22 gusht 1884. U end për të fituar bukën e gojës si punëtor me mëditje, por edhe si gazetar e fotograf, që nga Bukureshti e Kostandinopoja, në Aleksandri, Kajro, Napoli, Paris, Gjenevë, Lozanë etj. Për shkak të vështirësive të mëdha, në vitin 1921, kur ndodhej në Nisë, u përpoq të vrasë veten. Në xhep i gjetën një letër drejtuar nobelistit francez Romain Rolland, i cili ia lexoi shkrimet dhe e mbështeti fuqishëm. Pritja që iu bë librave të tij dhe ndikimi që patën në mjediset letrare evropiane e botërore, ishin të jashtëzakonshëm. Pas peripecish e vështirësish të shumëllojshme, i sëmurë nga tuberkulozi, Istrati kthehet përfundimisht në Rumani në vitin 1933. Ndërron jetë në Senatoriumin Fillaret të Bukureshtit, më 16 prill 1935. Librat e tij janë përkthyer në mbi 30 gjuhë.

L i b r i

Rrëfimi „Kira Kiralina“ u botua së pari në gushtin e vitit 1923 në Paris, në frëngjisht, shoqëruar me një parathënie nga Rolland, dhe korri sukses të pazakontë te kritika dhe lexuesit. Kjo kryevepër e letërsisë evropiane vjen për herë të parë në shqip nga Kopi Kyçyku.

Shtëpia Botuese PA, 2015

Botimi i kësaj vepre u mbështet financiarisht nga TRADUKI, një rrjet letrar ku bëjnë pjesë Ministria Federale për Evropë, Integrim dhe Punë të Jashtme e Republikës së Austrisë, Ministria e Jashtme e Republikës Federale të Gjermanisë, Fondacioni zviceran “Pro Helvetia”, Zyra e Kancelarit Federal të Republikës së Austrisë, “KulturKontakt Austria”, Instituti “Goethe”, Agjencia Sllovene e Librit “JAK”, Ministria e Kulturës e Republikës së Kroacisë, Departamenti i Kulturës i Qeverisë së Principatës së Lihtenshtajnit, Fondacioni Kulturor i Lihtenshtajnit, Ministria e Kulturës e Republikës së Shqipërisë, Ministria e Kulturës dhe e Informimit e Republikës së Serbisë, Ministria e Kulturës e Republikës së Rumanisë dhe Fondacioni “S. Fischer“.

„Dy apo tre vite rodhën të lumtur, të vetmit vite të fëmijërisë sime, që më kanë mbetur të kthjellët në kujtesë. I kisha mbushur të njëmbëdhjetat. Kira ishte pesëmbëdhjetë dhe nuk ndaheshim asnjë çast. E ndiqja këmba-këmbës, kudo, si këlysh, s’ia ndaja sytë as kur shkonte në nevojtore, ia puthja rrobat e parfumuara. Dhe vajza e gjorë mbrohej ashtu siç mundte, me ëmbëlsi, duke më pandehur të pafajshëm. Me thënë të drejtën, nuk kisha asnjë mendim të saktë, nuk dija çfarë doja, vdisja nga ëndja dhe shkrihesha pas saj.

Duhet të shtoj se, në shtëpinë e nënës sime, jetonim në ferrin e dashurisë. Gjithçka ishte dashuri: të dyja femrat dhe adhuruesit e tyre, tualeti, likeret, parfumet, këngët e vallet. Edhe ikja qesharake nga sytë këmbët e dashnorëve më dukej joshëse dhe argëtuese. Vetëm ardhja e babait dhe përplasja e kokave tona pas mureve ishin të papëlqyeshme dhe pa dashuri. Por i merrnim si një çmim që duhej paguar: çmimi i kënaqësisë. Mamaja thosh:

- Çdo lumturi ka anën e vet të trishtë: madje edhe jetën e paguajmë me vdekjen. Prandaj edhe duhet ta jetojmë. Jetojeni, fëmijë, jetojeni sipas shijeve tuaja, dhe në mënyrë të atillë që të mos ndjeni keqardhje për asgjë në Ditën e Gjykimit të Mbramë.

Ardiana Salihu: Woertigo

Pasi larguan me shumë mund enët gjysmë të zbrazura nga tavolina e lodhur, dhe, nga veshët e lodhur edhe tingujt e fundit të muzikës gjysmë të shurdhër, ata, sado që ende të hidhur, u ulën pranë njëri-tjetrit dhe sikur ta kishin bërë me fjalë, filluan të shikonin palodhshëm drejt murit përballë, sikur prisnin nga ai që ta përthithte heshtjen e rënë plumb mbi kokat e tyre. Edhepse asgjë s’pipëtinte dhe asnjeri nuk lëvizte, dukej sikur e tërë hapësira po rrëshqiste drejt një shqetësimi të padukshëm duke bërë që edhe mendimet e mbrama, tashmë në zbehje e sipër, varur akoma në murin e vjetër të qytetit, të lëkunden mëdyshas në mes të një kujtimi me zor që mëton të hijeshojë një sjellje fati a hujitjeje (aq) njerëzore, të quajtur ndarje, dhe të së kundërtës së tij, pra, hamendjes se ndoshta ndarjes s’ka ç’i duhet as kujtimi, pasi që bashkë me të do të duhej larguar edhe ky, në mos, ky vetë që më parë. Megjithatë, heshtja pezulluese e kësaj nate ishte ngjizur më herët, shumë më herët, në një kohë kur ata kishin shkëmbyer mes vete shumicën, në mos, të gjitha fjalët e bukura që kishin ditur deri atëherë. Pasi u kishin mbaruar të gjitha fjalët e bukura dhe, pasi universi, një ditë prej netësh u kishte rrëmbyer edhe ato fjalë të fundit dashurie të cilave u kanosej harrimi, atyre u kishin ngelur vetëm fjalët më pak të bukura, si dhe ato që njihen gjithandej dhembshurisht – fjalë që ngjasojnë pikë për pikë me të bukurat e hershme, por që nuk thonë më asgjë.