Iulia Enkelana: Viza (Cratima)


1. Ai që më është zhdukur nga kujtesa njëlloj siç fshihen copëza të kapura në një rrotull filmi fill pasi hap gabimisht aparatin fotografik, është çasti kur Mami më shpjegoi ç’është vdekja. Pa mundur ta shtynte më tepër atë bisedë, për shkak të këmbënguljeve të mia që të më thoshte se ku ndodhej prej ca kohesh Gjyshja, Mamit iu desh të më njihte me misterin më të madh që shijojnë njerëzit gjatë jetës. Mendja ime e lidh atë episod me një zonë pa kurrfarë veçantie të lagjes sonë dhe me aromën e pangatërrueshme të pranverës në Bukuresht; me erën e freskët, me ritmin disi më të ngadaltë të hapave të kalimtarëve, me hijet e vizatuara mbi asfalt nga drita e diellit që përshkohet mes degëve, dhe me shirat e shkurtër, të beftë e të furishëm. Mënyra se si Mami e përktheu vdekjen në një të folme të cilën unë mund ta kuptoja, tani më është bërë krejt e panjohur, por mbetet e qartë se, kur isha rreth katër vjeç, nisa të mësohesha me mendimin e Botës Tjetër dhe me jetën e atjeshme të njerëzve që ikin së këtejmi e nuk kthehen më. Më vonë e lidhja edhe me qetësinë e varrezës, ku shkonim çdo të diel, para dreke. Varre të ndryshëm, prej çimentoje a mermeri, lule të freskëta a të thara, kandilë të ndezur a të fikur nga era, aroma e temjanit, kurora plot fjongo që më ngjethnin, sepse atje ‘sapo ishte groposur dikush’. Pasi nisa të lexoja, e kisha kënaqësi të mësoja emrat dhe vitet sa kishin jetuar ata që preheshin atje, afër Gjyshes. Deri atëhere i pyesja prindërit se ‘çfarë shkruhet e sa kanë jetuar’, duke i detyruar të bëjnë mbledhje e zbritje. Se çfarë kam bërë në ata katër vitet kur nuk dija asgjë për vdekjen, më faniten në kujtesë në trajtën e ca copëzave tejet të shkurtra, si të prera nga një film, pa lidhje mesveti.

"Sprova kryesore vjen nga fakti se sot, pragmatizmi i shumicës së idealistëve dhe idealizmi i shumicës së pragmatikëve janë afruar tejmase dhe shpesh, me ndihmën e shtypit, qëllimisht, ose jo, ngatërrohen"


Në 20 vjetorin e themelimit të Revistës Europiane Haemus, bisedë me bashkëthemeluesin dhe bashkëdrejtuesin e saj Ardian Kyçyku:

Lidhjet e pashkëputura letrare shqiptaro-rumune

Në rast se hulumtojmë zhvillimin dhe promovimin e letërsisë shqipe në dekadën (dhjetëvjetshin) e fundit të shekullit XX., në qendrën e njohur kulturore europiane, Bukuresht, përveç zhvillimeve  tjera të dekadës së sapopërmendur, lidhemi me këtë vend edhe përmes vitit të fillimit të botimit të Revistës Europiane Haemusqë u themelua në vitin 1998 nga babë e bir, Kopi dhe ArdianKyçyku, veprimtarë të çmuar të çështjes kombëtare.
Revista Haemus, qyshse u ngjiz dhe deri më sot pa shkëputje kontribuon në njohjen e letërsisë shqipe përtej kufijve administrativë të dy shteteve shqiptare, Shqipërisë dhe Kosovës dhe qendrave të tjera ku zhvillohet kultura dhe letërsia shqipe, sikur janë Maqedonia, Mali i Zi dhe diaspora shqiptare. Kontributi thelbësor i revistës lidhet me publikimin e veprave letrare dhe përkthimeve të shkrimtarëve të njohur shqiptarë në gjuhën rumune dhe shkrimtarëve rumunë në gjuhën shqipe. Ndihmesa të tjera të vlerësuara janë edhe organizimi i konferencave dhe ngjarjeve të përqendruara në promovimin dhe avancimin e vlerave kulturore, artistike, letrare kombëtare shqiptare sidhe veprimtari me synim thellimin e lidhjeve shqiptaro-rumune të konfirmuara qysh nga koha e krijimit të Kolonisë Shqiptare të Bukureshtit.

“Në thelb, teatri mund dhe duhet të jetë edhe argëtues, por duhet para së gjithash të jetë edhe një përvojë „e dhimbshme” për publikun”. - Bisedë me shkrimtarin Jeton Neziraj

Revista Haemus: I dashur Jeton Neziraj. Prania në faqet e Revistës Haemus, me shkrime në shqip e rumanisht, ka qënë një pjesë shumë e vogël e asaj që po ndodh me dramat e tua në disa gjuhë dhe në mjaft skena evropiane e më gjerë. Si nisi kjo rrugë dhe çfarë pengesash vazhdon të hasësh?

Jeton Neziraj: Gjithçka ka nisur me fillimin e studimeve të dramaturgjisë në Universitetin e Prishtinës në vitin 1997. Në të vërtetë, ka nisur pak më herët, në kohën sa isha në Gjermani, ku po qëndroja përkohësisht. Si aksidentalisht, dikush më ftoi t’i bashkohesha një ekipi teatror shqiptar, amatorë entuziastë, që po punonin në një dramatizim të „Kronikë në gur” të Ismail Kadaresë. Kjo ishte edhe hera e parë që po hyja në një teatër, që ndodhej diku në rrethina të Këlnit. Luaja me violinë në një skenë të shkurtër. Pak mbaj mend nga ai proces, por më kujtohen thirrjet patetike „Shqipëria është...” (diçka e tillë) të aktorit kryesor dhe pastaj, në një moment, shpërthimin e regjisorit që i kërkonte aktorit të mos ishte patetik. Pra, kaq ishte fillimi – e pastaj, kur u ktheva nga Gjermania, nisa studimet e dramaturgjisë. Isha tërësisht i papregatitur dhe ajo çka dija për teatrin dhe dramën ishte e barabartë me zero. Prandaj më është dashur të punoj shumë dhe kam punuar vërtet pa hile, si thuhet. Ka qenë rruge e gjatë, por jo kush e di sa e mundimshme.

“Lëkundemi, si lavjerrës, midis adhurimit jo-kritik dhe idolatrisë nga njëra anë dhe harresës së plotë, nga ana tjetër” - Bisedë me shkrimtarin Ardian Vehbiu

Revista Haemus: I dashur Ardian Vehbiu, çfarë marrëdhëniesh ka prozatori me vëzhguesin e mprehtë të fenomeneve të shtypit?

Shtypi sot është një gjë që flet, edhe kur ti kujton se nuk po e dëgjon. Një makinë që, si ata gjeneratorët e numrave random, kombinon fjalë dhe imazhe të rastësishme dhe kërkon t’u japë kuptim sipas kontekstit. Politikani kujton se po e përdor shtypin, sa herë që e sheh veten të pasqyruar atje, gjatë një fjalimi, ose për një batutë prej estrade a gjest krekosës musolinian a dalje fotografike të studiuar; por, në fakt, shtypi a mediat – për të përdorur një term më trendy – e kanë folur që në krye, kanë thënë çfarë kanë dashur me gojën e tij, ia kanë vënë klishetë në dispozicion, madje e kanë bindur se, përtej klisheve, nuk ka asgjë që t’ia vlejë të thuhet. Nga ky këndvështrim, shtypi nuk është pasqyrim, as manifestim i publikes, por më shumë rekrutim i publikes për synime të thjeshta riprodhuese. Kanë një autonomi, mediat, që të kujtojnë organizmat e thjeshtë, njëqelizorë, që arrijnë të mbijetojnë në kushte nga më të pamundurat – ato që i quajnë ekstremofilë, ose organizma që gjëllijnë në mjedise të skajshme. Të habit edhe përdorimi që ia bëjnë ligjërimit: e gëlltitin, e shkatërrojnë me lëngjet e tyre gastrike hiper-gërryese, e metabolizojnë në zorrët sulfurore dhe pastaj e jashtëqitin – në dukje ligjërimi ka mbetur po ai, por mediat ia kanë ndërruar natyrën; është si ta marrësh një portokall të pjekur dhe ta lyesh me bojë portokalli, për të krijuar një efekt zombie.

“Cipa e hollë e dritës që na bëhet lëkurë” - Bisedë me poeten Mariklena Niço

Revista Haemus: E dashur Mariklena Niço. Cilësia e poezisë që shkruan e nënkupton në njëfarë mënyre jetën e tërhequr që bën. Si e shikon tani, pas kaq shkrimesh, praninë në shtyp dhe në botime?

Mariklena Niço: Ftuesi fisnik t’i rrit vlerat në sytë e vetes. Unë ju falenderoj për mikpritjen në Haemus dhe ju uroj suksese në punën, përkushtimin tuaj, ndaj artit dhe kulturës shqiptare.
Poezia vjen dhe bëhet një mënyrë të jetuari; më pas – një lloj jete që nuk mundesh ta mbash vetëm për vete; vjen koha kur duhet të kuptosh se sa do të mundet ajo të jetojë pa ty, ose koha kur duhet ta harrosh, pra, botimi.

Je lindur e rritur në Korçë... Si do ta përshkruaje Korçën për një lexues që ka pak njohuri rreth traditës së atjeshme kulturore shumëvjeçare? Po për një lexues që i di gjërat vetëm nga historia dhe nga librat?

Qyteti i Korҫës është themeluar nga një njeri vizionar. Në shekullin XV, Iliaz Bej Mirahori, duke qëndruar buzë lumit të Mborjes, me vështrimin përpara, tha: ”Këtu do të ngrihet Korҫa.” Dhe ashtu u bë. Ky fat përsëritet në mënyra të ndryshme: qyteti, në kohë të vështira, gjithmonë i ka lindur shpëtimtarët e vet.
Një lexuesi me pak njohuri, si një udhëtari pa hartë, do t’i thosha të zgjidhte pa frikë atë udhë që të çon në qytet.

FREDERIK RESHPJA: Acum beau singur și spun: prietenii nu vin; atunci cine mă va trăda? (Tani pi vetëm dhe them: miqtë nuk po vijnë, atëherë kush do të më tradhtojë?)


Poet născut la Shkodra, Albania, în anul 1940 (unii spun 1941), a suferit peste un sfert de veac în închisorile comuniste, fiind aproape la fel de persecutat – din cauza invidiilor mărunte – și după schimbarea regimului totalitar din Albania. Talent excepțional, de talie europeană, autor al volumelor "Rapsodii albaneze", "În acest oraș", "Enisé, enisé", "Veni ceasul să mor din nou", ”În solitudine” etc., și a unor opere rămase în manuscris, Reshpja e murit în sărăcie și înaltă demnitate la Shkodra la 17 februarie 2006.


Fenicienii (Fenikasit)

Fenicienii au ajuns într-un port necunoscut
și-au aflat că zeii se schimbaseră.

Locul se numea Europa în cinstea surorii lui Kadmus
rege al Enkeleilor, ilirii cei divini
fiu al lui Agamemnon.

Apoi au plecat și devenit-au suflete-n ceruri
Doar corăbiile s-au prefăcut în miraj, ca-nainte,
zeii n-acceptau sufletele corăbiilor.
  

Metamorfoză (Metamorfozë)

Un pom la orizont ca un om părăsit
Plouă peste solitudinea sa.
Corzile ploii vuiesc
când vântul cântă la vioară
Acest pom poet a fost, sau însuși Pitagora?

LUCIAN BLAGA: Vuaja nga tepri shpirti


Unë nuk e prish buqetën e mrekullive të botës

Unë nuk e prish buqetën e mrekullive të botës
dhe nuk vras
me mendje të fshehtat që has
në udhën time
në lule, në sy, në buzë a varre.
Drita e të tjerëve
mbyt magjinë e së fshehtës së papërçueshme
në thellësi prej terri,
por unë,
unë me dritën time e rrit të fshehtën e botës -
dhe ashtu si hëna me rrezet e saj të bardha
nuk e zvogëlon, por me dridhje
e zmadhon edhe më të fshehtën e natës,
ashtu edhe unë e pasuroj agimin e errësuar
me drithma të gjera prej misteri të shenjtë,
dhe gjithçka e pakuptueshme
shndrrohet në moskuptime edhe më të mëdha
nën sytë e mi -
sepse unë dashuroj
dhe lule dhe sy dhe buzë dhe varre.

ANA BLANDIANA: Jemi të ëndërruar nga dikush...

Lodër


Qiell e dhé
Me fill mëndafshi,
Shiu, tek bje
I lidh si afshi.

Shih si thurr bari
Tokën me retë,
Mos jam i pari
Që shoh përpjetë?

Nga sipër duket
Bari si shi,
Tek rrjedh i gjelbër
Në gjithësi.

Të jetë ky shi,
Në udhë të reve,
Si bari gri,
Që rrjedh për neve?

Më jep një re,
Të jap një emër,
Tani, e sheh
si rreh kjo zemër?

MARIN SORESCU: Duhej të mbanin një emër

Shekspiri

Shekspiri e krijoi botën në shtatë ditë.

Ditën e parë bëri qiellin, malet dhe humnerat shpirtërore.
Ditën e dytë bëri lumenjtë, detet, oqeanet
Dhe ndjenjat e tjera -
E ia dha Hamletit, Julius Qezarit, Antonit, Kleopatrës dhe Ofelisë,
Otellos dhe të tjerëve
T'i zotërojnë, ata dhe pasardhësit e tyre,
Në jetë të jetëve.
Ditën e tretë i mblodhi të gjithë njerëzit
Dhe u mësoi shijet:
Shijen e lumturisë, të dashurisë, të dëshpërimit,
Shijen e xhelozisë, të lavdisë e kështu me radhë,
Gjersa u mbaruan të gjitha shijet.

Atëhere mbërritën ca njerëz që ishin vonuar.
Krijuesi u përkëdheli kokat me mëshirë,
Dhe u tha se nuk u mbetej veçse të bëheshin
Kritikë
Dhe t'ia hedhin veprën poshtë.
Ditën e katërt dhe të pestën ia la mënjanë së qeshurës.
Lëshoi klounët
Të bëjnë kollotumba,
Dhe i la mbretërit, perandorët
Dhe të palumtur të tjerë të zbaviten.
Ditën e gjashtë zgjidhi ca probleme administrative:
Vuri në vijë furtunën,
Dhe e mësoi mbretin Lir
Si duhet të mbajë një kurorë pendësh.
Patën mbetur ende ca copëra nga ngjizja e botës
Dhe krijoi Rikardin e III-të.
Ditën e shtatë pá nëse i pat ngelur ende ndonjë gjë për të bërë.
Drejtorët e teatrove patën mbushur tashmë tokën me afishe,
Dhe Shekspiri mendoi se pas aq mundimi
E kish bërë hak të shihte edhe ai një shfaqje.
Por, më parë, meqënëse ish tejmase i kapitur,
Shkoi të vdiste pak.

CONSTANTIN VIRGIL GHEORGHIU: Ora 25


Më 23 gusht 1944, në orën dhjetë të mbrëmjes, emisioni i radios kroate ndërpritet befas. Përcillet një lajm i veçantë. Mbreti i Rumanisë i jep urdhër ushtrisë së vet të dorëzojë armët. Rumania ndalon luftën. Ajo kapitullon pa kushte. Ushtria sovjetike ka pushtuar tashmë mbarë vendin. Rumania është kapur në lak. Kufijtë e saj janë sovjetikisht të mbyllur. Im atë dhe gjithë të mijtë janë kapur. Shpërthej në lotë. Vajtoj gjithë natën. Vigjëloj mbi vdekjen e atdheut tim. Rumania nuk ekziston më. Jam pa atdhe. I mërguar”.

Romancier, gazetar dhe prift ortodoks, lindur më 15 shtator 1916 në Războjeni, rrethi Neamț i Rumanisë. Ndjek mësimet ushtarake në Kishinjev (Moldavi) dhe Cernowitz (Ukrainë) dhe në vitin 1936 regjistrohet në Fakultetin e Letërsisë dhe Filozofisë të Bukureshtit. Më vonë ndjek Fakultetin e Teologjisë në Hajdelberg (Gjermani). Ndërmjet viteve 1942 dhe 1943 është sekretar në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Rumanisë. Bëhet i njohur si gazetar në periodikun „Timpul” (Koha), ku pat punuar edhe Eminesku. Për shkak të dashurisë me Zambaken e Zezë (alias Ecaterina Burbea, me prejardhje hebraike) detyrohet të heqë dorë nga gazetaria. Drama e dashurisë së tij do të përshfaqet në romanin e famshëm „Ora 25” (çifti Trajan Koruga – Eleonora West). Gheorghiu punësohet si diplomat në ish-Jugosllavi nga ku largohet për t’u vendosur përfundimisht në Francë në vitin 1948. Duke ndjekur traditën familjare, priftërohet në vitin 1963 dhe zgjidhet Prift i Madh i Patrikanës Ekumenike të Kostandinopojës, si dhe Ekonom Stavrovor i Kishës Ortodokse Rumune të Parisit. Ka shkruar mbi dyzet vëllime me prozë, ese, kujtime. Romani „Ora 25” u ekranizua nga Hollivudi dhe në rolet kryesore interpretuan Anthony Queen dhe Julie Cristie. Përkthyer në frëngjisht nga Monique Saint-Come, romani doli nga shtypi në vitin 1949 në Paris dhe njohu një sukses të mbamendshëm. Thelbi i titullit të romanit është: pasi mbyllet koha e natyrshme, shënjuar nga njëzetekatër orët e ditënatës, dyndet Ora 25, ora apokaliptike, barbare, e „qytetërimit të ri evropian”, ku njeriu ka vlerën e një sendi të thjeshtë. Mendimtari dhe shkrimtari rumun me famë botërore Mirçea Eliade shprehej se „Romani ‚Ora 25’ është vepra e parë letrare ku pasqyrohet terrori i historisë bashkëkohore, histori e cila për shumicën dërrmuese të banorëve të globit nënkupton ose vdekjen, ose shndërrimin e njeriut në makinë, shpërbërjen e personalitetit, çnjerëzimin e tij”.

Ja disa copëza nga romani:

” - Evropa e ka braktisur prej shekujsh tregtinë me skllevër! Ata që u shitën të fundit ishin zezakët, në Amerikë. Tregtia e skllevërve është e ndaluar në mbarë rruzullin tokësor. Ligjet e ndalimit të skllavërisë përfaqësojnë një nga arritjet më të mëdha të qytetërimit tonë. E tani kthejmë orën e historisë mbrapsht dhe rifillojmë tregtinë me njerëz. Nga shekulli XX gdhihemi të zhvendosur befas në epokën parakristiane, duke kërcyer mbi Rilindje e Mesjetë (…) Nuk i lidhin me zinxhirë, sepse s’ka kurrfarë rreziku të arratisen. Shoqëria moderne ka mënyra të ruajtjes së skllevërve, të cilat lashtësia nuk i kishte. E kam fjalën jo vetëm për armët dhe telat me gjemba, me rrymë elektrike vrastare, por edhe për mjetet burokratike: tallonat e ushqimit, lejet policore që të mund të zesh vend në një hotel, të hipësh në tren, të shëtisësh në rrugë, apo të shpërngulesh në tjetër qytet. As grekët a egjiptianët e lashtë nuk do t’i kishin hedhur skllevërit në zinxhirë, po të kishin pasur teknikat e kontrollit që shpikëm ne. Mirpo skllavëria mbetet e njëjta. (…)

NICOLAE BREBAN: Çfarë është një armik i mirë?

Lindur më 1 shkurt 1934, në qytetin Baia Mare, shkrimtari i mirënjohur rumun Nikolae Breban skicën e parë me titull Zonja e ëndrrës e botoi në revistën “Jeta studentore” (Viaţa studenţească), ndërsa pas katër vjetësh nxori në dritë skicën tjetër Vjedhësi, në “Gazetën letrare” (Gazeta literară). Ka botuar një numur të madh romanesh, ndër të cilët: Françiska (1965, 1967, 1971), Në mungesë të pronarëve (1966, 1996), Kafshë të ligura (1968, 1969, 1992), Ëngjëlli prej allçie (1973), Lajmi i mirë (1977, 1994, botuar në frëngjisht më 1985), Don Zhuani (1981, 1996, botuar në frëngjisht më 1993), Udha në mur (1984), Pritë dhe joshje (1991), Nikoqir: tre vëllime: Djajtë e vegjël, Prokurorët, Alberta (1994), Dita dhe nata (1998), Rrëfime të dhunshme (1994) etj. Vëllimi me sonete Elegji pariziane, që po i paraqitim lexuesit shqiptar, e ka parë dritën e botimit në Bukuresht më 1992. Vepra e Nikolae Brebanit është vlerësuar lart nga kritika vendëse dhe e huaj dhe ka merituar një numur të madh çmimesh letrare.

 .... Oh, miq, do të desha t'ju rrëfej një ëndërr:
isha lumë, lumë i ri, lindur nga shkëmbi që quhet
naivitet e mllef dhe nga parimi subversiv që
vesh planetin, mendimi që rrjedh nën hapat e hapave
tanë, nën mineralin e çarmatosur... isha një lumë i ri,
duke luftuar i lumtur me brigjet e veta, duke u përplasur me furi e imagjinatë në brigjet metalikë të shkëmbinjve, bashkudhëtarë që përshkojnë sekonda të gjata sëbashku me valën e vet të zhdërvjelltë, aq hgënjyese qënka fqinjësia dhe lufta; kur fërkohesh vetë pas një pengese, e merr me vete për një sekondë, dy sekonda, pejsazhi i gjerë dhe i gjelbër e le veten të zvarritet nga këqyrja që e thyen në trajtë rrethi dritaren e vagonit, fqinji i huaj e i qetë pranë tavolinës sate, në klub, sëmuret për disa minuta nga ankthet e tua të ligura e të hershme, e le veten të zvarritet nga un-i yt i thellë e subversiv dhe të vështron i përçartur, i plagosur nga mospërfillja yte e dukshme!...
 ... Brigjet e tij, armiqtë numur një të tij e lumi i ri
struken midis trungje. midis gurëve të gjelbër e

ELVIRA DONES: Căutați-mă la gunoaie...


Prozatoare, jurnalistă, scenaristă și traducătoare, Elvira Dones s-a născut în orașul Durrës din Albania la 24 Iulie 1960. După ce absolvă Facultatea de Filologie a Universității de Stat din Tirana, Secția Limbă și Literatură Engleză, lucrează la Televiziunea Albaneză, la Studioul de Filme “Albania Nouă” și la Editura “Naim Frashëri”. Fuge din țară în 1988 și urmează studii de drept la Universitatea de Stat din Milano. Timp de câțiva ani lucrează la Televiziunea Elveției Italiene, se mută în SUA și se întoarce în Elveția.
Este autoarea câtorva volume de succes, “Fără bagaje” (sau “Iubire străină”), “Kardigan”, ”Flori greșite”, ”I love Tom Hanks”, „Stelele nu se îmbracă astfel”, ”O zi alba jignită”, ”Mai apoi tăcerea”, ”Virginile jurate”, ”Un război mic neprihănit”, traduse în câteva limbi străine. Multipremiatul film ”Sworn Virgin” este bazat pe romanul lui Dones ”Virginele jurate”. Laureată a numeroase premii importante, Dones a realizat și câteva filme documentare.


Tuși zgomotos. Se uită la terenul înconjurat de blocuri, încercând să pipăie perdeaua găurită a ferestrei doar cu vârful degetelor. Totul în cameră era uleios: geamurile, pereții, până și dușumeaua.
Afară era o vreme de lupi, una din acele nopți care-ți injectează în suflet un sentiment dubios: de iepure sau de ucigaș. Dacă ar fi putut alege, Ahmet s-ar fi făcut iepure, s-ar fi ascuns într-un colț și și-ar fi tras un somn de zile mari. Dar trebuia să iasă afară, în ger, și să facă pe ucigașul, aidoma cowboy-lor de altădată, pistolul în mână, privirea amenințătoare, fie ce o fi!
Ahmet se scarpină pe cap și se îndepărtă de fereastră. Se așeză lângă masa șchioapă a camerei, gândindu-se că ultima oară când avusese norocul să lucreze pe undeva se întâmplase acum trei săptămâni. Vecinul de jos îi mai dăduse cheile mașinii de gunoaie și altă dată, dar seara trecută spusese clar că e ultima oară. Ahmet încremenise preț de câteva clipe: să nu accepte sau să facă pe surdul? Şi făcuse pe surdul. Se vedea clar că vecinul avea chef de ceartă. “M-ai auzit sau nu? Gata. Nu vreau să-mi pierd locul de muncă din cauza ta”. Dar vecinul nu-i împrumuta mașina de gunoaie fiindcă ar ține la Ahmet, ci pentru că nu vroia să se trezească atât de devreme și să-și înceapă ziua printre gunoaie. Mario nu ducea lipsă de bani, dar nu vroia, totuși, să piardă acel loc de muncă. Astfel, Ahmet se ducea la gunoaie în locul lui Mario, de la ora patru dimineața până la zece și, la sfârșitul lunii, conform înțelegerii, înlocuitorul câștiga treizeci de mii de lire. Astfel, Mario dormea liniștit, iar Ahmet refugiatul își vlăguia oasele printre gunoaie, întorcându-se în cotețul unde locuia, totuși, cu sentimentul omului împlinit.

KOPI KYÇYKU: Prit!

(Duke marrë shkas nga leximi i Lutjeve dhe i Librave të Shënjtë)

Të kam thirrur me dëshpërim, o Zot, me drithma, duke vajtuar,
Kam dëgjuar zërin Tënd të ëmbël që gjithkënd magjeps, mahnit,
T’u luta të më japësh dritë, udhën e drejtë për të më treguar,
Me mirësinë e pamatë më the veç kaq: “O biri im i dashur, PRIT!”

Më mësove të vij tek Ti, të kërkoja dhe do më jepje, vetëm të besoja,
Premtove se do të më ndihmosh kudo që të jem, edhe në infinit,
Por ndjehesha i humbur dhe të thërrisja prapë, papushim vajtoja,
Ti më përgjigjeshe butë me durim: “O biri im i dashur: PRIT!”

Isha i zhgënjyer, e padrejtë dhe e tmerrshme më dukej jeta mbi dhé,
Shikoja nga qielli me pafuqi e përsërisja: “Çfarë të pres më?”
Atëhere zbrite tek unë, më vështrove në sy e më the:
”Deshe një shënjë? Kaq kishe dashur ti? Një zë?”

Shtove: “Mund t’i lëviz malet edhe ta fik pa ngurruar diellin,
T’i ringjall krejt të vdekurit dhe ta përflak në çast qiellin,
Por po të të tregoja se çfarë të zgjidhje që të ndjeheshe mirë,
Do të kishe përgjigje për të gjitha, por të më takoje s’do kishe më dëshirë.

Nuk do të mundje të ndjeje dashurinë me të cilën shenjtorët i qarkoj,
Nuk mund të merrje fuqinë të cilën të pashpresëve ua dhuroj,
Nuk do të prisje i heshtur një rreze që largon retë e dëshpërimit,
Nuk do të shijoje qetësinë e shenjtë që vjen pas mundimit!

Nuk do të dije të ecje me besim tek unë, nuk do shihje që pranë teje rri,
Zemra jote e turbulluar nuk do të kërkonte të gjente tek unë qetësi!
Nuk do ta njihje plotësisht as për nga larg dashurinë time qiellore,
Që ta mbush jetën me paqe e me plot dhunti hyjnore.

Po qe se dhembja jote do të zgjatte vetëm një çast, ti nuk do të luftoje!
Nuk do të dije ç’është ngadhnjimi, as ç’mund të kesh falë vetëflijimit tim, s’do ta kuptoje!
Mund të përmbusheshin ëndrrat e tua, por malli yt për mua do të davaritej,
Nuk mund të të bëja ty një perlë të thesarit tim, gjithçka do të venitej!

Pra, o biri im, çapitu mes stuhive dhe mendo ditët e lumtura, siç thua,
Duke ditur që dhurata më e madhe është takimi me mua!
Edhe në mos gjetsh përgjigje dhe jeta të duket e padrejtë, të mërzit,
Mos harro që jam me ty atëhere kur me durim të them: PRIT! “
2016